Opwerking van kernafval moet worden verboden

 

Opwerking van kernafval moet worden verboden

Door Jan Gevers Leuven
Minister wil contracten met buitenland verlengen

 

In een kamerdebat op 22 januari 1998 liet minister Wijers van Economische Zaken weten dat het kabinet de opwerkingscontracten voor Nederlands kernafval met buitenlandse fabrieken wil verlengen. Medische aspecten kwamen daarbij niet aan de orde. Ten onrechte, want de gezondheidsrisico’s van plutonium zijn groter met dan zonder opwerking. Plutonium kan alleen na opwerking worden gestolen en misbruikt, zo niet nu, dan toch binnen de komende honderden jaren.

Diefstal

Kan men gezuiverd plutonium in de hand houden? In letterlijke zin wel, in figuurlijke zin juist daardoor niet. Dit vereist enige uitleg. Plutonium ontstaat uit uranium. In een militaire reactor ontstaat plutonium van precies de juiste isotopensamenstelling, nodig voor kernwapens, namelijk: 90% plutonium-239; de rest is plutonium-240 en wat kleinere fracties. In een werkende kernenergiecentrale ontstaat ook plutonium, maar dan als een mengsel van plutonium-239 met veel meer zwaardere plutonium-isotopen. Dat mengsel heet "civiel" of "reactor-grade" plutonium. Het is minder geschikt voor kernwapens, maar niettemin uiterst gevaarlijk. In beide gevallen zit het metaal temidden van heftig radioactieve kernsplijtingsproducten, in kernafval. Benadering is voor mensen snel dodelijk door de sterk doordringende straling. Plutonium is ook wel radioactief, maar deze straling is niet doordringend en kan door een handschoen bijna geheel worden tegengehouden. Het zijn de kernsplijtingsproducten, die de sterk doordringende straling afgeven. Dus alleen zuiver plutonium kan worden gestolen. Zuiveren van bijvoorbeeld Nederlands plutonium gebeurt in de opwerkingsfabrieken in Frankrijk, bij de Firma COGEMA op de Cap la Hague en in Engeland, bij de Firma BNFL in Sellafield. Administratief is deze activiteit gehuld in strenge geheimhouding. In België heeft men ook enig afval van eigen makelij opgewerkt bij Eurochemie te Dessel, maar dat is in 1974 gestopt en niet meer hervat. Een deel van het Belgisch kernafval, zeg 20%, wordt in Frankrijk opgewerkt. De Nederlandse contracten met Frankrijk en Engeland stonden ter discussie. Het zou te duur zijn de contracten op te zeggen. De NVMP heeft geprotesteerd en de nodige documentatie aan de desbetreffende commissieleden van de Tweede Kamer overlegd. De NVMP meent dat het risico van misbruik groot is en vindt dat opzeggen van de contracten, al is dat ten koste van grote offers, moet worden nagestreefd.

Misbruik

Plutonium kan een kettingreactie van kernsplijtingen geven bij een zogenaamde kritische hoeveelheid. Terroristen zouden met zo’n hoeveelheid plutonium een atoombom kunnen maken. Zo’n bom zal misschien niet ontploffen, maar een kettingreactie treedt gemakkelijk op. Dat geeft dan op zijn minst een plutoniumbrand met een grootschalige radioactieve besmetting van de omgeving. Door inademing van 10 tot 100 microgram fijn verdeelde plutoniumoxyde is de kans op longkanker, 10 – 50 jaar later, bijna 100%. De kritische massa van civiel plutonium is 5 – 10 kilogram. De plutonium productie in de kerncentrale te Borssele is ongeveer 80 kilo per jaar. België produceert veel meer, ongeveer 1000 kilo per jaar.
Een doe-het-zelf-atoombom kan met enige zorg en kennis van zaken zo worden gemaakt, dat hij met civiel plutonium wel degelijk kan exploderen. In de VS zijn opwerkingsfabrieken niet meer in gebruik, omdat men daar erkent dat plutonium uit kernenergiecentrales geschikt is om er een kernwapen van te maken. In Europa wordt dit voor onwaarschijnlijk gehouden. Maar in 1962 is in de VS een geslaagde ondergrondse kernproef uitgevoerd met plutonium uit kernenergiecentrales. Dit feit is in 1977 openbaar gemaakt door het Department Of Energy (DOE-Facts).

Gebruik

Voorzichtige versplijting van plutonium is technisch moeilijker dan van uranium. De zogenaamde kweekreactoren met plutonium zijn geen groot succes geworden. Een tussenoplossing is "MOX". Men kan een uranium-kernreactor namelijk "dopen" of "verrijken" met plutonium uit kernafval. Men mengt dan een hoeveelheid plutonium-oxyde met verarmd uranium-oxyde, 1:10, zodat het zogenaamde Mixed Oxide van beide zware metalen ontstaat, MOX. Dit MOX gaat in de vorm van staven in de reactor, tussen de gewone splijtstofstaven met uranium, in een verhouding 1:10 tot maximaal 1:3. Gebruik ervan is in Nederland nog nihil; in België gebruikt men het in de kerncentrales Tihange-2 en Doel-3. Bezwaren zijn de hoge prijs van MOX en het moeilijk te hanteren afval.
De totale hoeveelheid aan plutonium in het kernafval van zo’n MOX-gebruikende installatie is groter na dan voor gebruik. Dat komt doordat uit uranium vrolijk weer nieuwe plutonium ontstaat, en wel meer dan wordt verspleten. Andere toepassingen van plutonium, zeker medische, zijn niet bekend. In pacemakers is de toepassing van het bijzondere isotoop plutonium-238 obsoleet. Als warmtebron in ruimtesondes naar de buitenplaneten, zoals in de wetenschappelijke satelliet Cassini-Huygens naar Saturnus, doet dit isotoop nog wel dienst, maar dat gebeurt onder protest van de bevolking en van medici die de preventieve gezondheidszorg een warm hart toedragen.
De International Physicians for the Prevention of Nuclear War, IPPNW, beschouwt ook gezuiverd plutonium als afval.
Men mag het dus niet uit kernafval afzonderen. Opwerkingsfabrieken moeten sluiten.
Intussen gaat de opwerking van Nederlands en Belgisch plutonium voort. De noodzaak daarvan is discutabel. De risico’s zijn legio en zeker niet discutabel. Op grond van preventief-geneeskundige inzichten is het onverantwoordelijk dat Nederland de opwerking van zijn kernafval laat doorgaan.

This entry was posted in Nieuws en politiek. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s